Odzysk ciepła to jeden z kluczowych elementów systemów wentylacyjnych, dlatego decyzja, czy postawić na rekuperator obrotowy czy przeciwprądowy, nie może być przypadkowa. Każde z tych rozwiązań ma swoje specyficzne cechy i zastosowania. Jak zatem dokonać właściwego wyboru? Przyjrzyjmy się bliżej zasadom funkcjonowania poszczególnych rodzajów rekuperatorów oraz korzyściom płynącym z ich zastosowania.

Co to jest rekuperator?

Rekuperacja to nowoczesny system wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, który poprawia nie tylko warunki życia mieszkańców, ale także efektywność energetyczną budynku. Sercem tego systemu jest centrala wentylacyjna z wymiennikiem odzysku ciepła – potocznie zwana rekuperatorem. Wg definicji rekuperator pozwala na odzysk ciepła bez mieszania się strumieni powietrza, jak przeciwprądowy czy krzyżowy, inaczej niż w przypadku wymiennika obrotowego – regeneratora. Jednak dla przystępności dalszej treści przyjmujemy, że każda centrala z odzyskiem ciepła to po prostu rekuperator.

Dlaczego warto zainwestować w rekuperację?

Główną zaletą takich instalacji jest zapewnienie dostępu do świeżego powietrza przez cały rok – bez konieczności otwierania okien. Dzięki temu w chłodnych miesiącach eliminowane są straty ciepła, co wprost przekłada się na niższe rachunki za ogrzewanie.

Kolejną istotną korzyścią jest poprawa jakości powietrza wewnątrz budynku. Właściwie dobrany rekuperator, niezależnie od typu wymiennika odzysku: obrotowy, przeciwprądowy czy krzyżowy, skutecznie usuwa zanieczyszczenia, wilgoć oraz dwutlenek węgla, jednocześnie dostarczając oczyszczone powietrze z zewnątrz. W efekcie domownicy mogą cieszyć się zdrowym mikroklimatem, wolnym od alergenów i smogu.

Rekuperacja to także rozwiązanie ekologiczne. Mniejsze zużycie energii na ogrzewanie zimą i klimatyzację latem oznacza redukcję emisji dwutlenku węgla, co jest szczególnie istotne w dobie dążenia do neutralności klimatycznej. Co więcej, takie systemy sprawdzają się w każdym rodzaju budynku – od mieszkań i domów jednorodzinnych, po obiekty komercyjne i przemysłowe.

Rekuperacja z cichym rekuperatorem i właściwie wyciszoną instalacją daje możliwość zamknięcia okien i odizolowania się od hałasu ulicy, bez ryzyka utraty odpowiedniej wentylacji, co przekłada się na właściwy komfort akustyczny. Wszystko to sprawia, że systemy rekuperacyjne stają się coraz bardziej popularne, a w nowoczesnym, super szczelnym budownictwie, gdzie wentylacja grawitacyjna nie działa, takie instalacje są po prostu niezbędne.

Co jednak będzie lepszym wyborem: rekuperator obrotowy czy przeciwprądowy? Ostateczny wybór zależy od specyfiki budynku, rodzaju i wyposażenia instalacji wentylacyjnej oraz indywidualnych potrzeb klienta.

Rekuperator obrotowy – mistrz odzysku wilgoci

Rekuperator obrotowy, jak sama nazwa wskazuje, opiera swoje działanie na obracającym się wymienniku ciepła. Podobnie jak rekuperatory krzyżowe czy przeciwprądowe, rekuperatory obrotowe bardzo skutecznie odzyskują energię cieplną z powietrza wywiewanego. Obracający się element, zwany rotorem, absorbuje ciepło z powietrza usuwanego na zewnątrz i przekazuje je powietrzu nawiewanemu. Proces ten pozwala na ogrzanie świeżego powietrza zanim trafi ono do wnętrza budynku.

Unikalną cechą tego typu urządzeń jest zdolność odzyskiwania wilgoci. Powietrze wywiewane pozostawia część swojej wilgotności w strukturze obracającego się bębna. Kiedy ten sam element obraca się do strumienia świeżego powietrza, wilgoć zostaje przekazana z powrotem do wnętrza budynku. Dzięki temu powietrze dostarczane do pomieszczeń nie jest przesuszone, co jest szczególnie ważne w sezonie grzewczym, kiedy suche powietrze może powodować dyskomfort i problemy zdrowotne, takie jak podrażnienie błon śluzowych.

Cały proces wymiany powietrza w wymiennikach obrotowych przebiega płynnie i efektywnie, minimalizując straty ciepła oraz zapewniając świeże, przyjemne powietrze w całym budynku. To praktyczne rozwiązanie, które łączy wygodę z ekologią i oszczędnościami.

Zastanawiając się, czy wybrać rekuperator przeciwprądowy czy obrotowy, trzeba pamiętać o ich niezawodności w ekstremalnych warunkach pogodowych.

W naszym klimacie wymienniki obrotowe nie zamarzają, a dodatkowo nie wymagają podłączenia odpływu skroplin. Świetnie sprawdzą się też w budynkach, w których system wentylacyjny musi działać całodobowo, zapewniając nieprzerwaną wymianę powietrza. Dlatego ten rodzaj rekuperatora często znajduje zastosowanie w obiektach użyteczności publicznej czy biurach, gdzie komfort klimatyczny odgrywa kluczową rolę.

Rekuperator obrotowy (a tak naprawdę regenerator) nie zapewnia pełnej separacji strumieni powietrza nawiewanego i wywiewanego, zatem nie może być stosowany w sytuacjach, kiedy jest to wymagane (np. w służbie zdrowia). Ponadto należy pamiętać, że główny element (rotor) jest ruchomy, a zatem budowa całego rekuperatora jest nieco bardziej skomplikowana i wyposażona w napęd (silnik, pasek), który również pobiera prąd i obniża rzeczywistą efektywność systemu wentylacji.

Rekuperator przeciwprądowy – efektywność przede wszystkim

Nieco inaczej niż rekuperator obrotowy działa rekuperator przeciwprądowy – precyzyjny i niezwykle efektywny system odzysku ciepła.

Zasada jego działania opiera się na jednoczesnym przepływie dwóch strumieni powietrza – świeżego oraz usuwanego – które poruszają się w przeciwnych kierunkach przez specjalne kanały. Powietrze usuwane oddaje swoją energię cieplną powietrzu napływającemu, co pozwala na efektywny odzysk ciepła, który może osiągać nawet powyżej 90% sprawności, co jest możliwe dzięki dużej czynnej powierzchni wymiany ciepła oraz przeciwprądowemu przepływowi strumieni powietrza. To sprawia, że rekuperator przeciwprądowy jest faworytem w domach jednorodzinnych i budynkach mieszkalnych.

Jedną z kluczowych zalet tej technologii jest doskonała szczelność. Oba strumienie powietrza nie mieszają się, co eliminuje problem powrotu wilgoci, zapachów czy potencjalnych zanieczyszczeń do wnętrza budynku. Dzięki temu jest to najczęstszy wybór w miejscach wymagających wysokiej higieny, na przykład w placówkach medycznych czy na basenach.

Rekuperatory płytowe (w tym przeciwprądowe) standardowo nie mają możliwości odzysku wilgoci. Natomiast jest możliwe zastosowanie wymienników entalpicznych, cechujących się specjalną membraną umożliwiającą transfer nie tylko ciepła, ale też wilgoci pomiędzy strumieniami powietrza. Dzięki temu powietrze dostarczane do pomieszczeń jest już wstępnie nawilżone. Należy jednak pamiętać, że sam proces nawilżania wymaga energii, co skutkuje nieco obniżoną sprawnością temperaturową takiego wymiennika. Nie oznacza to, że wymiennik odzyskuje mniejszą ilość energii (która jest zawarta zarówno pod postacią temperatury, jak i wilgoci), tylko inaczej rozkłada się proporcja pomiędzy podgrzaniem, a nawilżeniem powietrza świeżego. Wymiennik entalpiczny jest też zauważalnie droższy od standardowego.

W przeciwieństwie do rekuperatorów obrotowych, każdy wymiennik płytowy, w tym rekuperator przeciwprądowy, w mroźne dni jest podatny na szronienie. Konieczne jest zatem stosowanie systemu przeciwzamrożeniowego, który zabezpiecza przed szronieniem, bądź cyklicznie uruchamia sekwencję odszraniania rekuperatora. Najczęściej stosowane metody to nagrzewnica wstępna, obejście wymiennika, zmiana proporcji pomiędzy powietrzem nawiewanym i wywiewanym czy też recyrkulacja. Każda z nich zdecydowanie obniża rzeczywistą efektywność całego systemu wentylacji (np. zwiększenie poboru prądu przy nagrzewnicy wstępnej, czy ograniczenie wymiany powietrza przy recyrkulacji). Wyjątek od tej sytuacji stanowi instalacja wyposażona w GWC (gruntowy wymiennik ciepła), pełniący rolę nagrzewnicy wstępnej zasilanej darmową energią pozyskaną z gruntu. Więcej na temat GWC przeczytasz w osobnym artykule.

Rekuperator obrotowy czy przeciwprądowy – jak wybrać odpowiedni?

Decyzja o tym, czy wybrać rekuperator obrotowy czy przeciwprądowy, powinna być uzależniona od kilku istotnych czynników. Przede wszystkim, zwróć uwagę na specyfikę budynku i zastosowanej instalacji oraz potrzeby jego użytkowników. Czy zależy Ci na utrzymaniu wilgotności powietrza, czy przeciwnie – konieczne jest osuszanie. Czy budynek znajduje się w łagodnej strefie klimatycznej czy w strefie, gdzie temperatura zewnętrzna na poziomie -20 °C jest możliwa. Czy strumienie powietrza mogą się mieszać, czy bezwględnie jest to wykluczone.

Rekuperator obrotowy to idealne rozwiązanie dla osób, które cenią sobie wszechstronność i niezawodność w trudnych warunkach klimatycznych. Z kolei rekuperator przeciwprądowy będzie doskonałym wyborem tam, gdzie liczy się najwyższa sprawność w odzysku ciepła i konieczność odseparowania strumieni powietrza.

I tak, jeżeli jest to dom jednorodzinny np. w górach albo w północno-wschodniej Polsce, najlepiej zastosuj rekuperator przeciwprądowy z GWC. Jeśli jest to GWC żwirowy zastosuj standardowy wymiennik, a jeśli rurowy zastosuj rekuperator z wymiennikiem entalpicznym. W przypadku instalacji bez GWC lepszym rozwiązaniem będzie rekuperator obrotowy.

W łagodnej strefie klimatycznej, np. Dolny Śląsk, najlepiej zastosuj rekuperator przeciwprądowy.

Jeśli wentylujesz same biura, sklepy, restauracje, zastosuj rekuperator obrotowy. Jeśli wentylacja tych pomieszczeń ma obsługiwać również pomieszczenia sanitarne, np. WC czy kuchenne, zastosuj wymiennik przeciwprądowy.

W pomieszczeniach higienicznych i służby zdrowia nie stosuj wymienników obrotowych.

Jeśli chcesz wentylować pomieszczenia basenu lub inne o podwyższonej wilgotności, nie stosuj wymiennika obrotowego ani GWC żwirowego.

Bez względu na wybór, inwestycja w rekuperację to krok w stronę bardziej energooszczędnego i komfortowego domu. Pamiętaj, że każdy system wentylacyjny, czy to z rekuperatorem obrotowym, czy przeciwprądowym lub krzyżowym, powinien być dopasowany do indywidualnych potrzeb, dlatego konsultacja z fachowcem to zawsze dobry pomysł.